viêm khớp mãn tính (phần 7)

Dùng thử miễn phí tuần đầu thuốc trị bệnh thấp khớp TẠI ĐÂY : DÙNG THỬ MIỄN PHÍ

VIÊM KHỚP MẠN TÍNH THIẾU NIÊN

1. Trẻ em gái và trai tuổi dưới 16 nếu bi sưng đau nhiều khớp lâu dài, đó là bệnh gì?

Trẻ em gái và trai, dưới 16 tuổi nếu bị sưng đau ít hoặc nhiều khớp, kéo dài trên 6 tuần đén 6 tháng hoặc hơn có thể kèm theo sốt cao, 75% có khả năng trẻ đó bị’ viêm khớp mạn tính thiếu niên’(VKMTTN) Bệnh còn có tên là ‘ viêm khớp dạng thấp thiếu niên’ hao ‘viêm khớp thiếu niên tự phát’

Bệnh này xảy ra ở trẻ em gái so với trẻ em trai là 2/1

Tuổi trung bình bắt đầu bị bệnh là 6 tuổi

Hai lứa tuổi có tỷ lệ bệnh cao là 1-4 tuổi và 9-14 tuổi

Ở tất cả các nước, đã thống kê tháy bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên chiếm 75% tổng số các bệnh vè khớp của lứa tuổi ở trai và gái

Ở Pháp, 1972, tỷ lệ trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên chiếm là 60/100.000 trẻ

Ở Mỹ, 1967, có 250.000 trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên, khoảng 50 bệnh nhân/ 100.000 trẻ, tương tự tỷ lệ của người Anh

Ở Hà Lan, 1966, tỷ lệ trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên mỗi năm là 0.008%

Chủng tộc và khí hậu không phải là yếu tốt quyết định của VKMTTN

1. Viêm khớp mạn tính thiếu niên là bệnh gì? Những triệu chứng của bệnh như thế nào?

• Ngày nay y học chưa nhất về nguyên nhân gây bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên. Phần lớn các tác giả đã thống nhất VKMTTN không phải do là một bệnh đơn thuần. Đó là hội chứng do nhiều yếu tố thuận lợi cùng đồng thời tác dụng lên cơ thể trẻ bị nhiễm khuẩn, như:

+ Nhiễm vi khuẩn

+ Rối loạn hệ thống miễn dịch ở trẻ em

+ Chấn thương tại vùng khớp

+ Các yếu tố công kích về tâm thần kinh

+ Có tính hệ thống và tính gia đình

• viêm khớp mạn tính thiếu niên gồm 3 loại chính (thể hệ thống, thể viêm nhiều khớp và thể viêm ít khớp) và có các triệu chứng như sau:

+ Toàn thân: sốt cao, dai dẳng có thể từ 6 tuần đến 6 tháng. Ban ở da toàn thân kiểu ban sởi

+ Tổn thương nội tạng và khớp tùy theo thể loại bệnh

Thể hệ thống là loại viêm khớp mạn tính thiếu niên nặng nhất có: viêm màng phổi, màng tim, màng bụng, viêm cơ tim, suy tim, lách to, hạch to, tổn thương thận, suy thận có thể chết người

Thể viêm nhiều khớp và thể viêm ít khớp: nhẹ hớn sốt nhẹ. Không bị tổn thương các nội tạng

+ Về khớp: trẻ sưng đau cứng khớp buổi sáng ở các khớp: 2 khớp háng, 2 khóp gối, 2 cổ chân, 2 khuỷu tay, 2 cổ tay, và các khớp ngón tay, bàn chân. Các khớp này bì lâu sẽ biến dạng, dính khớp. Teo cơ ở hai bên đùi, cẳng chân, cánh tay và cẳng tay làm trẻ vận động , đi lại đau và khó khăn.

• Nói chung:

+ Trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên bị rối loại và chậm phát triển thể lực và trí tuệ

+ Bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên có thể điều trị được, có thể khỏi nếu điều trị sớm

1. Bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên có mấy loại, nặng nhẹ khác nhau thế nào?

Bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên có ba thể bệnh chính, nặng nhẹ khác nhau:

1. viêm khớp mạn tính thiếu niên thể hệ thống (20%) (còn gọi là bệnh Still ở trẻ em) là loại nặng nhất vì nó có tổn thương các nội tạng và ảnh hưởng tới tính mạng (có thể gây chết người). Thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, có các triệu chứng sau:

– Sau một đợt viêm họng hoặc viêm amidan, tiếp tục sốt 38-39⁰ dai dẳng hàng tuần tới hàng tháng

– Cơ thể suy sụp rõ rệt

– Ban ở da như sởi

– Tổn thương nhiều phủ tạng: viêm các màng tim,phổi, viêm cơ tim, suy tim. Viêm và suy thận

– Sưng khớp đối xứng ở: 2 gối, 2 cổ chân, 2 cổ tay, 2 khuỷu tay

– Bệnh thường có diễn biến nặng nhưng nhẹ có thể khỏi hoàn toàn sau 3 tháng.

2. viêm khớp mạn tính thiếu niên thể sưng nhiều khớp (50%), trẻ từ 4 – 10 tuổi, sưng trên 4 khớp. 2/3 là trẻ em gái. Loại này không có tổn thương nội tạng. Khớp: sưng đối xứng ở 3 gối, 2 chân, 2 khuỷu tay, 2 cổ tay, dễ nhanh chóng thành dính khớp làm trẻ bị tàn phế vì không tự cử động và đi lại được. Đặc biệt loại này có viêm khớp thái dương- hàm và cằm bị nhỏ lẹm: nhìn nghiêng mặt trẻ bị bệnh có hình mặt của loài chim (mặt chim)

3.Thể sưng ít khớp (30%):trẻ bị sưng khớp đối xứng ở 2 gối hoặc 2 cổ chân hoạc 2 khuỷu tay hoặc 2 cổ tay; có thể vận động nhẹ, đi lại được. Đặc biệt trẻ gái thường bị tổn thương ở mắt, trẻ trai sưng khớp và cột sống dễ biến thành bệnh viêm cột sống dính khớp không điều trị  đúng và kịp thời sẽ bị tàn phế vì dính khớp háng và không đi lại vận động được

1. Những điều cần làm và những điều cần tránh khi bị viêm khớp mạn tính thiếu niên

• Khi nghi ngờ hoặc đã có hướng bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên cần thực hiện những việc sau đây:

+ Khám bệnh sớm các định thể loại viêm khớp mạn tính thiếu niên để điều trị chăm sóc thích hợp nhằm tránh cho trẻ không tàn phế, phát triển thể chất và trí tuệ bình thường

+ Không tự ý dùng các lại thuốc về khớp nhất là loại thuốc: prednisolon, dexamethason, cortison, K-cort… Không được dùng các kháng sinh.

+ Về điều trị nằm viện: trẻ lứa tuổi dưới 16 tuổi có một đòi hỏi quan trọng là phát triển, trưởng thành và chuẩn bị hội nhập tốt với xã hội. Do vậy:

• Thời gian nằm viện của trẻ không được quá dài
• Không nằm viện nhiều lần
• Sau điều trị theo đợt, trẻ cần được điều trị ngoại trú có theo dõi chặt chẽ, để đảm bảo trẻ được gần gia đình, người thân, được tiếp xúc với xác hội, được học hành không bị gián đoạn.
• Tùy theo diễn biến của bệnh và dự đoán tình hình sức khỏe say này, nhà trường cần phối hợp với gia đình, có sự giúp đỡ hướng nghiệp sớm cho trẻ khi trưởng thành có đời sống xã hội ổn định.

1. Bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên nguy hiểm thế nào? Nó gây biến chứng gì? Có tử vong không?

Mức độ nguy hiểm, biến chứng và tử vong tùy theo loại viêm khớp mạn tính thiếu niên

• viêm khớp mạn tính thiếu niên thể hệ thống (bệnh Still ở trẻ em) là loại nặng nhất, nó gây tổn thương: tim, phổi, gan, lách, suy thận, suy tim có thể chết người. Đây là loại viêm khớp mạn tính thiếu niên chính gây tử vong. Về khớp: nó làm dính khớp, biến dạng khớp, teo cơ, trẻ không thể tự vận động đi lại được, và trở nên tàn phế.
• viêm khớp mạn tính thiếu niên thể viêm nhiều khớp: 2/3 là trẻ em gái. Khớp bị sưng và nhanh chóng bị dính khớp làm trẻ không tự vận động được, dễ trở nên tàn phế.

Đặc biệt có viêm khớp thái dương –hàm và cằm nhỏ lẹm làm mặt nhìn nghiêng có hình của loài chim.

• viêm khớp mạn tính thiếu niên thể viêm ít khớp: ở thể loại này số khớp bị viêm ít, ít dính khớp, ít tàn phế.

Đặc  biệt ở thể loại này, trẻ em gái bị biến chứng mắt gấp 5 lần trẻ em trai với ‘tam chứng thị giác’: viêm màng bồ đào, viêm giác mạc, đục thủy tinh thể, có tỷ lệ mát thị lực hoàn toàn là 12%

1. Tương lai trưởng thành của trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên ra sao? Những hậu quả của viêm khớp mạn tính thiếu niên?

Nhwung trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên được chữa trị sớm và đúng có tỷ lệ khỏi bệnh tới 70-90%. Có những trường hợp khỏi bệnh hoàn toàn. Nói chung trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên để ít nhiều bị rối loạn và chậm phát triển thể chất. Nếu bệnh không được phát hiện sớm và điều trị không đúng, có thể xảy ra các biến chứng và hậu quả sau:

• Tàn phế: các thể viêm khớp mạn tính thiếu niên để muộn hoắc điều trị không đúng đều ít nhiều làm trẻ bị tàn phế nặng hoặc nhẹ vì giảm mất chức năng vận động của khớp do bị dính khớp
• Biến chứng về mắt: trẻ em gái bị viêm khớp mạn tính thiếu niên hay có biến chứng về mắt (giảm thị lực, thậm chí có thể bị mù). Vì vậy, khi các em gái bị viêm khớp mạn tính thiếu niên các bậc cha mẹ phải đưa trẻ đi khám ở chuyên khoa mắt
• Tỷ lệ tử vong chung của bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên: tử vong chủ yếu là thể hệ thống vì nó làm tổn thương các phủ tạng (tim, phổi, gan, thận)

Tỷ lệ tử vong chung 2-4%, thường do suy thận, suy tim

1. Những triệu chứng nào gợi ý, giúp các bậc cha mẹ đưa trẻ đi khám sớm để phát hiện bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên?

Những triệu chứng sau đây có tính chất gợi ý giúp các bậc cha mẹ nghĩ tới bệnh viêm khớp mạn tính thiếu niên để đưa cháu đi khám phát hiện bệnh và điều trị sớm. Đối với trẻ dưới 16 tuổi ( gái hoặc trai) có triệu chứng sau đây phải được thầy thuốc chuyên khoa nhi và chueyen khoa thấp khớp học khám sớm xác định thể loại bệnh và điều trị thích hợp, nhằm tránh cho trẻ em không bị tàn phế, mau khỏi bệnh, và đảm bảo trẻ phát triển trưởng thành bình thường.

• Đau sưng các khớp (các khớp hai bàn tay, khướp gối, cổ chân…) có kèm theo cứng khớ về buổi sáng
• Sốt cao 38-39⁰ ( dai dằng hàng tuần)
• Tổn thương: tim phổi, thận, gan..
• Hạn chế vận động, thắt lưng, cột sống cổ,
• Tổn thương mắt gây giảm thị lực
• Trẻ phát triển rất kém về thể chất, chậm lớn

1. Chữa bệnh VKMTTN như thế nào?

viêm khớp mạn tính thiếu niên là một bệnh chữa được. Tùy theo loại bệnh và nếu được chữa trị sớm và đúng, có thể khỏi tới 70-90% song phải duy trì kéo dài nhiều năm dùng liều thuốc thấp nhất có hiệu quả. Có thể loại nhẹ, sẽ khỏi hoàn toàn trong 3 tháng.

Lứa trẻ dưới 16 tuổi có một đòi hỏi quan trọng là phát triển tốt về thể chất và trí tuệ. Quá trình điều trị viêm khớp mạn tính thiếu niên phải đảm bảo câc yêu cầu trên đồng thời khống chế được bệnh, gồm:

• Tránh tàn phế: cần luyện tập hồi phục chức năng sớm
• Tránh các biến chứng về nội tạng
• Bảo đảm trẻ học tập không bị gián đoạn, và hướng nghiệp thích hợp với sức khỏe để hội nhập tốt với xac hội sau này. Việc điều trị phải đúng theo sự chỉ dần của thầy thuốc chuyên khoa

1.Điều trị viêm khớp mạn tính thiếu niên thể hệ thống: aspirrin, prednisolon, khi có sốt nhiều và tổn thương phủ tạng

2.Điều trị viêm khớp mạn tính thiếu niên thể sưng một hoặc ít khớp: aspirim; các loại thuốc chống viêm không steroid

• Chú ý trẻ em trai bị viêm cột sống dính khớp phải được điều trị phối hợp chống viêm không steroid và salazopyzin
• Điều trị tại khớp: chỉ ở bệnh viện mới có điều kiện tiêm hydrocortison vào ổ khớp
• Điều trị về mắt phài do bác sỹ chuyên khoa mắt thực hiện

3. Điều trị viêm khớp mạn tính thiếu niên thể nhiều khớp: aspirin,thuốc chống viêm không steroid, methotrexate liều nhỏ

• Các phương pháp điều trị trên, các dùng cho mỗi loại bệnh, liều lượng và cách theo dõi quá trình diễn biến của bệnh sau này đều do bác sỹ chuyên khoa thấp khớp học chỉ định

Ba loại thuốc tránh dùng cho trẻ em: indomethacin, chloroquin, levamisol, vì trẻ dễ bị ngộ độc thuốc.

1. Vấn đề đảm bảo học tập, lao động hướng nghiệp và hội nhập xã hội trẻ viêm khớp mạn tính thiếu niên như thế nào?

Lứa trẻ dưới 16 tuổi có như cầu cao về phát triển thể chất và trí tuệ.

Trẻ bị viêm khớp mạn tính thiếu niên cần được điều trị và theo dõi lâu dài tới tuổi trưởng thành, nhằm mục đích: khỏi bệnh, phát triển và trưởng thành, được hướng nghiệp tốt, hội nhập được với xã hội.

Nói chung, trẻ em  sẽ khỏi bệnh từ 70-90%, có thể loại bệnh khỏi hoàn toàn

Trong quá trình điều trị phải chú ý:

• Trong khi điều trị vẫn đảm bảo học tập văn hóa không bị gián đoạn
• Có chương trình hướng nghiệp thích hợp để chuẩn bị tương lại trẻ có đủ điều kiện hội nhập tốt với cộng đồng
• Tránh niệm viện lâu này, tránh vào viện nhiều lần
• Cần được gần gia đình,và thường xuyên tiếp xúc với nhà trường và xã hội

Nhiều bệnh nhân đã trưởng thành, nam và nữ đã lập gia đình và sinh con bình thường

Tuy nhiên có một số bệnh nhân đến tuổi trưởng thành lại chuyển thành viêm khớp dạng thấp hoặc viêm cột sống dính khớp điển hình

Do vậy, việc theo dõi chặt chẽ định kỳ để củng cố kết quả điều trị cần tiếp tục nhiều năm sau này.

1. Các cháu 5-16 tuổi hay bị đau nhức trong ống xương thường là biểu hiện gì? Cần xử lý thế nào?

• Thống kê của nhiều tác giả đã nêu: trẻ 5-16 tuổi hay bị đau nhức trong ống xương dài, nhất là xương cẳng chân, với tỷ lệ 12% ở trẻ em trai; 17% ở trẻ em gái
• Đau thường xuất hiện trước tuổi dậy thì: chủ yếu đau mỏi ê ẩm ống xương chi dưới, vùng gần khớp gối. Rất ít khi đau ở chi trên và cột sống. Ban ngày không đau, thường đau về chập tối. 25% đau làm trẻ tỉnh giấc ban đêm, nhưng khi tỉnh dậy rồi lại hết đau. Vận động khớp bình thường.
• Khám:

+ Ở chi đau, không có điểm đau rõ rệt

+ Không có triệu chứng viêm tại chỗ

+ Các khớp vận động bình thường

+ Toàn trạng tốt, ăn ngủ bình thường

+ Các cơ quan nội tạng bình thường

+ Các xét nghiệm máu không có biểu hiện viêm

• Các điều đó nói lên: Hiện tượng đau thoáng qua ấy không phải do bệnh. Hiện tượng đau đơn thuần này ở lứa tuổi dưới 16 chỉ biểu hiện của đau là dó sự phát triên của xương nhất là xương dài
• Do vậy đối với hiện tượng’ đau xương do phát triển’ đó nếu gây khó chịu cần ít thuốc an thần nhẹ, giảm đau nhe. Không cần thiết sử dụng các loại thuốc chữa bênh về xương và khớp
• Tuy vậy các cháu vẫn phải được các thầy thuốc hoặc chuyên khoa nội và thấp khớp học khám để loại trừ các bệnh sau đây hay xảy ra ở lứa tuổi dưới 16 tuổi.

1. Ung thư xương: có điểm đau khu trú rõ rệt ở phần gần đầu dưới xương đùi hoặc thân xương. Sờ diểm đó sẽ thấy khối u, ấn sẽ rất đau. Đau ngày đêm. Chụp phim rất rõ hình ảnh khối u xương.
2. Khối u phần mềm: u xơ, sờ thấy khối rắn chắc điển hình
3. Viêm khớp nhiễm khuẩn: cốt tủy viêm do tụ cầu vàng, Cơ thể suy sụp, sốt cao, đau khu trú, dữ dội ngày đêm, không vận động khớp được. Chụp phim rất rõ hình ảnh hủy xương
4. Phì đại lồi củ trước xương chày bệnh (bệnh Osgoood- Schlattet) Đau tự phát đầu trên xương chày ở lồi củ, phía trên xương chày ấn vào đau. X quang có thể thấy hình ảnh sụn cốt hóa không đồng đều, đôi khi có các điểm calci hóa.